2019/04/25

འཁོར་ལོ་བདུན་གྱི་སྦྱོར་ཐབས།



སྲོག་ལུས་སེམས་གསུམ་ཡོངས་རྫོགས་འཁོར་ལོ་བདུན་གྱི་རྣམ་གཞག་ཏུ་དྲིལ་བ། འཁོར་ལོ་རྣམས་ཀྱིས་ཆ་སྙོམ་ལས་གཟུགས་གཞི་བདེ་ཐང་དང་། ནུས་སྟོབས། ཉམས་རྟོགས་འཕེལ་བར་བྱེད། 

1. རྩ་བའི་འཁོར་ལོ་འམ“མཱུ་ལ་དྷཱ་ར་ཅཀྲ(मूलाधार)”སྟེ་མཱུ་ལ་རྩ་བ་དང་ཨ་དྷཱ་ར་ནི་གཞིའོ། །
དོན: རྟེན་གཞིའི་རྩ་བ།
གནས: སྒལ་ཚིགས་སྒྲོམ་གཞི།
ཁམས: ས།
མཐུན་པོའི་སྦྱོར་བ (function): འཚོ་བ། བརྟན་པ། གཞི་རྩ་བརྟན་པ། བརྩེ་བའི་ཡོན་ཏན། ཡིད་ཆེས། མོས་གུས། ངང་རྒྱུད། གཟུགས་པོའི་ཆ་ལས། རྐང་པ།(རླ་མན་གྱི་ཆ་) རྐང་པ། སྒྱུ་ཆེན། སོ་བཅས་སོ།
མི་མཐུན་པའི་སྦྱོར་བ (Malfunction): ལྗིད་ཚད་ཀྱི་གནོད་སྐྱོན། རྩ་ཆུ་འགག་ནད། དཔྱི་མགོའི་དབང་རྩའི་ནད། གྲུམ་ནད། པུས་མོའི་ནད། རྒྱབ་གཟེར་བཅས་སོ། །
ཚོན་མདོག: དམར་པོ།
Muladhara Mandala.svgསྒྲ: དོ། (ཨ་ཐུང)
སྔགས: ལུཾའམ་ལུམ།
ཕྱག་རྒྱ:  གྱ་ན་མུ་དྲཱ་སྟེ་ (Gyana - ཟེར་བ་ཞིག་མ་རྙེད་པས་ཕལ་ཆེར་ཛྙ་ན་ཡིན་ནམ་བསམ།?) ཡེ་ཤེས་ཕྱག་རྒྱ།
རེས་གཟའ: ཉི་མ།
སྒྱུ་སྐར: ས་གཞི།
ལྩགས་རིགས: ཞ་ནེ།
སེམས་ཚོར: ང་ཡིན།

2019/04/01

ཀིར་ཏི་པུར།


ཀིར་ཏི་པུར་འམ་གྲགས་པའི་གྲོང་ (कीर्तिपुर / Kirtipur) ནི་བལ་ཡུལ་གྱི་གནའ་བོའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། རྒྱལ་ས་ཀ་ཐ་མན་ཌུའི་ལྷོ་ནུབ་མཚམས་སུ་རི་དེའུ་ཞིག་གི་ངོགས་སུ་ཆགས་ཡོད་པ་དང་། གནས་འདི་ནི་རྒྱལ་སའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་རི་གྲོང་ལྔ་ཞེས་གྲགས་པའི་ནང་གི་གཅིག་ཡིན་ལ་ཧིན་དྷུ་དང་ནང་པ་གཉིས་ཀའི་གནས་གྲགས་ཅན་དུ་བརྩི། རི་གྲོང་གཞན་བཞི་ནི་ཀ་ཐ་མན་ཌུ་ (Kathmandu) དང་། ལ་ལིཏ་པུར་ (Lalitpur) བྷཀ་ཏ་པུར། (Bhaktapur) མ་དྷྱ་པུར་ཐི་མི། (Madhyapur Thimi) བཅས་ཡིན། 


སྤྱི་ལོ་ 2008 ནས་བཟུང་གནས་འདི་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཤེས་ཡོན་དང་ཚན་རིག་རིག་གཞུང་རྩ་འཛུགས་ (UNESCO) ཀྱི་ཚོད་ལྟའི་འཆར་གཞིའི་ཐོ་གཞུང་དུ་ཚུད་ཡོད་པར་བཤད།[1]

འཕགས་པ་ཤིན་ཀུན།




གནས་འདི་ནི་བལ་ཡུལ་མཆོད་རྟེན་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་གནའ་བོའི་བཟོ་བཀོད་ལས་གྲུབ་པའི་མཆོད་རྟེན་འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་ཡིན་ལ། འདིའི་མིང་ལ་དེ་ཝ་ན་ག་རིའི་ཡིག་གེ་ལྟར་ན་“སྺ་ཡམ་བྷུ་” (स्वयम्भू Swayambhu) དང་ནེ་པལ་གྱི་ཡི་གེ་ལྟར་ན་“སྺ་ཡཾ་བྷུ་” (स्वयंभू Swayaṃbhu) སྟེ་“རང་བྱུང་”ཞེས་གྲགས། བོད་སྐད་དུ་ཡོངས་གྲགས་ལ་“འཕགས་པ་ཤིང་ཀུན་”ཞེས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཤིང་རིགས་སྣ་ཚོགས་འདུས་པའམ། ཡང་ན་འཕགས་པའི་གང་ཟག་གི་ཤིང་ཀུན་འདུས་པའི་དོན་ལ་གོ་བ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང་། བལ་ཡུལ་ནེ་ཝར་མི་རིགས་ཀྱི་ཡུལ་སྐད་དུ་རང་བྱུང་གི་དོན་ལ་“སིན་གུ་”་(Singgu) ཞེས་འབོད་པ་ལས་ཟུར་ཆགས་པ་ཡིན་སྲིད་ཚུལ་«ཤེས་རབ་ཀྱི་བུད་མེད་» (Woman of Wisdom)[1] ཞེས་པའི་ཆེད་རྩོམ་ཞིག་ཏུ་བཤད་པ་དེ་འཐད་པར་སྣང་། 
གང་ལྟར་གནས་འདི་ནི་བལ་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ཀ་ཐ་མན་ཌུའི་ནུབ་རིའི་མཚམས་ཀྱི་དེའུ་འབུར་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་ཆགས་ཡོད། དེང་སང་གནས་འདིར་རྒྱ་བལ་བོད་གསུམ་གྱི་གཙུག་ཁག་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཅིང་གནས་མཇལ་བ་དང་ཡུལ་སྐོར་བ་ཧ་ཅང་མང་། གནས་འདི་ནི་དུས་རབས་བཅུ་བཞིའི་ནང་བརྩམས་པའི་བལ་པོའི་རྒྱལ་རབས་«གོ་པཱ་ལ-རཱ་ཇ-ཝཾ་ཤཱ་ཝ་ལཱི་» (Gopālarājavaṃśāvalī) ནང་གསལ་ལྟར་ན། རྒྱལ་པོ་མཱ་ན་དེ་ཝའི་ (Mānadeva (464–505) ཡང་མྱེས་ཀྱིས་བཞེངས་པར་གྲགས་པས། བལ་པོའི་ཡུལ་དུ་ད་ཡོད་ནང་ཆོས་ཀྱི་གནས་ཆེས་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་པར་སྣང་།
ཉེ་ཆར་སྤྱི་ཟླ་ 3 པའི་ཚེས་ 23 ཉིན། ཁོ་བོ་དང་ཡུན་རིང་འགྲོགས་མྱོང་བའི་གྲོགས་མཆོག་དམ་པ་དོལ་པོ་བ་ཨོ་རྒྱན་དོན་འགྲུབ་ངེད་གཉིས་ཡུལ་སྐོར་དང་གནས་སྐོར་གཅིག་ལྕོགས་བྱས་ཏེ་འཁྱམས་མྱུལ་ལ་སོང་བས་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང་། 

[1] Allione, Tsultrim 1986.

2018/12/24

རྟ་ཤོད་ཅེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས།

ཁྱུང་རིག་འཛིན། ༢༠༡༨། ༡༡། ༠༧། 

དེ་ཡང་བོད་མདོ་ཁམས་ཡུལ་དུ་སྨད་ཀྱི་ཏྲེ་ཤོད་དང་སྨར་ཤོད། བར་གྱི་དཔའ་ཤོད་དང་ལྗང་ཤོད། སྟོད་ཀྱི་དངུལ་ཤོད་དང་ནག་ཤོད་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པས་ཤོད་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་བརྩི་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར་འདིར་ཁམས་སྟོད་ཁྱུང་པོའི་ལུང་ཚན་“རྟ་ཤོད་”ཅེས་པའི་ཡུལ་མིང་འདིར་ཅུང་ཟད་དཔྱད་ན། ཐ་སྙད་འདི་ཆེས་མ་འཐའ་ཡང་འདི་ནས་ཡར་བརྩིས་པའི་ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་ཙམ་གྱི་སྔོན་ཡོད་པ་སྟེ།
དེ་ཡང་ཐོག་མར་དུས་རབས་ ༡༠ དང་ ༡༡ པའི་བར་བྱོན་པའི་ཨ་མྱེས་བྱང་ཆུབ་འདྲེ་བཀོལ་ (968–1076) གྱིས་བརྩམས་པར་གྲགས་པའི་«རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ་»ལས། “རླངས་ཀྱི་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་རྩ་རྔུ་ལྷ་ཡི་རྡོ་རྗེས། རྟ་ཤོད་ལྷ་ཁང་ཐང་དུ་མཐའ་འདུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས།” ཅེས་“རྟ་ཤོད་”ཙམ་མིན་པར་རྟ་ཤོད་དུ་ཡོད་པའི་ས་གནས་བྱེ་བྲག་པ་“ལྷ་ཁང་ཐང་”དང་བཅས་པ་གསལ་ཡོད།

2017/12/08

སྒྲོལ་མ།

ཨོཾ་རྗེ་བཙུན་མ།
སྐྱ་རེངས་དང་པོ་དང་པོའི་དུས།།
བསིལ་རླུང་ཞིམ་པོ་ཞིམ་པོ་ལྡང་།།
དགུན་ཁ་དགུན་ཁའི་ནམ་དུས་ལ།།
དབྱར་ཁ་དབྱར་གྱི་ཆར་ཟིམ་འཇོ།།
སྣང་བ་སྣང་བའི་མེ་ལོང་ངོགས།།
སྒྲོལ་མ་དཀར་མོ་དཀར་མོའི་སྐུར།།
དྭངས་ལ་དྭངས་བའི་དད་པ་འཕྱོ།།
རེ་འདོད་མེད་པའི་རེ་འདོད་ནི།།
དད་པ་ནང་གི་དད་པ་ཡིན།།
དམ་ཚིག་ནང་གི་དམ་ཚིག་ཡིན།།
— ཁྱུང་ཨོ་རིག་འཛིན།

2017/11/15

ཨ་མ་དྲན་པའི་གདུང་ཚིག

ཨ་མའི་འཛུམ་ཞལ་ཁ་བའི་ལྗོངས་སུ་ལུས།།
ས་མཐའི་སེམས་པ་ཚ་བའི་འོབས་སུ་ལྷུང་།།
བཅུ་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་ཀྱག་ཀྱོག་མི་ཚེ་འདིར།།
བསམ་བཞིན་བསམ་དུས་སྙིང་ནས་འཆི་མ་ཤོར།།

ཕ་དང་ཁུ་བོས་ལྔ་པའི་ལམ་ཆེན་བསྙེགས།།
གཅེན་མོ་དབང་མེད་རྒྱ་ཡུལ་ལོ་མང་འགྲིམས།།
ལྷག་ལུས་བུ་ཕྲུག་ཨ་མའི་གདོང་ལ་ཅེར།།
བསམ་བཞིན་བསམ་དུས་སྙིང་ནས་འཆི་མ་ཤོར།།

འཛུམ་པའི་ཞལ་ལ་རྒས་པའི་གཉེར་རིས་བརྩེཌ།།
སྨུག་པོའི་སྐྲ་ལོར་ཁ་བའི་མེ་ཏོག་བཞད།།
ད་དུང་བུ་ཕྲུག་སྐྱོང་བའི་དཀའ་སྡུག་ལ།།
བསམ་བཞིན་བསམ་དུས་སྙིང་ནས་འཆི་མ་ཤོར།།

ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱི་ཕྲོགས་པའི་ཁྱེད་ཉིད་ལ།།
སྐྱོབ་པའི་གཉེན་མེད་བྱམས་པའི་གྲོཌ་ཀྱང་མེད།།
དཀའ་སྡུག་ཀློང་དུ་འགྲེངས་པའི་སྐྱེས་མ་ལ།།
བསམ་བཞིན་བསམ་དུས་སྙིང་ནས་འཆི་མ་ཤོར།།

ཡུན་རིང་ས་མཐར་གྱར་བུའི་ཕྲུག་ལ།།
དྲན་པའི་མིག་ཆུ་བརྩེ་བའི་སེམས་ཀྱི་ཁུར།།
བགྲང་གིས་མི་ལང་སེམས་ཀྱི་རྨ་ཁ་འདིར།།
བསམ་བཞིན་བསམ་དུས་སྙིང་ནས་འཆི་མ་ཤོར།།

རེ་བའི་མིག་ཟུང་སླར་འཛོམས་དུས་ལ་ཅེར།།
བྱམས་པའི་ལག་ཟུང་མཆོག་གསུམ་མདུན་དུ་བཏུད།།
བགྲང་བྱའི་རེ་སྒུག་སེམས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་སྦས།།
བསམ་བཞིན་བསམ་དུས་སྙིང་ནས་འཆི་མ་ཤོར།།

འཇིག་རྟེན་འདི་ཡི་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་པ།།
ཐམས་ཅད་རང་གི་ལས་ལས་འབྱུང་མོད་ཀྱང་།།
ལས་འདིས་ཁྱེད་ལ་བརྙས་བཅོས་ཆེ་དྲག་པས།།
བསམ་བཞིན་བསམ་དུས་སྙིང་ནས་འཆི་མ་ཤོར།།

— ཨ་བུ་ལོ་ལོས།

2017/11/13

སྣང་བ་དཀར་རྐྱང་།

རུས་པའི་རྐང་གི་ན་ཟུག་འགའ།།
སྐྲ་དཀར་མཉམ་དུ་སྦས་བཞག་ཡོད།།
གདོང་ལྤཌ་ལྷོད་པའི་ལྟེབ་སུལ་ལ།།
དབུར་ཏི་རྒྱག་ལ་འགྲོ་ན་བསམ།།

སྣང་བ་དཀར་རྐྱང་འཕྱོ་ཚུལ་ནི།།
མུ་ཏིག་འོད་དུ་འཚེར་བ་འམ།།
སྒྲོལ་མ་དཀར་མོ་བཞད་འདྲ་བས།།
རྨི་ལམ་ཡིན་པ་ཁག་ཐེག་ཡིན།།

འོན་ཏང་དེ་ལ་ཅི་ཞིག་ནོངས།།
སྣང་བ་ཟ་ཟི་ལྡང་འདྲ་བའི།།
ང་དང་ང་ཚོ་ཡུད་ཡུད་པོ།།
རྨི་ལམ་ཡིན་པ་ཞེ་གཅིག་ཡིན།།

སྐོར་ལམ་ནང་གི་ཨ་ཕྱི་མ།།
ལྷ་ཡི་ཕོ་ཉ་ཡིན་ངེས་འདྲ།།
རྐང་པ་གྱོལ་སྟངས་རེ་རེ་ལ།།
མ་ཎི་དུང་གི་བྱིན་རླབས་གདའ།།

བསྐལ་ཆེན་སྟོང་གི་འཆར་འགོད་ཅིག།
འགྲུབ་པའི་གདིང་ཚོད་ང་ལ་མེད།།
གྲོང་པའི་འདབ་ཀྱི་མཆོད་རྟེན་ལ།།
རེས་འགར་དཀར་རག་འབྱུག་ན་འདོད།།

ཟླ་བའི་ཐོད་དུ་ཐེམ་སྐས་ཤིག།
འཛུགས་རྒྱུའི་ནུས་པ་བདག་ལ་མེད།།
རྡོག་པའི་འོག་གི་རྐང་ལམ་འདིར།།
གད་དར་ཅུང་ཟད་བགྱི་ན་བསམ།།
— ཁྱུང་ཨོ:རིག་འཛིན།